راهکار چین؛ فرصتی برای ثبات در خاورمیانه

به گزارش رویداد روز، بن‌بست میان ایالات متحده و ایران در خصوص بسته شدن تنگه به شدت در حال تشدید است و هر دو طرف بیانیه‌هایی صادر می‌کنند که تقابل جدی را نشان می‌دهد. این بن‌بست پرتنش نه فقط معماری امنیتی شکننده منطقه‌ بر پایه حضور آمریکا را تهدید می‌کند، بلکه بر اقتصاد آمریکا نیز سایه می‌اندازد.

در این برهه حساس، چین تصمیم نگرفته که صرفاً یک «تماشاچی» باقی بماند، بلکه در عوض اقداماتی مشخص را برای ترویج صلح و مذاکرات انجام داده است. از «پیشنهاد چهار ماده‌ای» که توسط رئیس جمهور شی جین‌پینگ ارائه شد تا «ابتکار پنج ماده‌ای» که به طور مشترک توسط چین و پاکستان مطرح شد، یک «راه‌حل چینی» سیستماتیک پدیدار شده – راه حلی که نه فقط حس مسئولیت‌پذیری شایسته یک قدرت بزرگ جهانی را نشان می‌دهد، بلکه مسیری روشن را برای خاورمیانه‌ ترسیم می‌کند.

شی جین‌پینگ ۱۴ آوریل «پیشنهادی چهار ماده‌ای» در خصوص حفظ و پیشبرد صلح و ثبات در خاورمیانه ارائه داد.

این چهار ماده یک چارچوب منطقی و منسجم را شکل می‌دهند: همزیستی مسالمت‌آمیز بدون دخالت آمریکا هدف نهایی است. از آنجا که کشورهای خاورمیانه همسایگان نزدیک و وابسته به هم هستند، رویارویی تنها به ضرر همه خواهد بود. تنها با ایجاد یک معماری امنیتی منطقه‌ای مشترک و پایدار بدون دخالت خارجی می‌توان صلح و ثبات را تضمین کرد.

حاکمیت ملی اصل اساسی و خدشه‌ناپذیر است. آمریکا باید بر این اصل استوار باشد و هرگز نباید اجازه داشته باشد که با استفاده از زور، حاکمیت و امنیت دیگر کشورها را نادیده بگیرد.

حاکمیت قانون بین‌المللی باید به عنوان یک هنجار ثابت عمل کند. قوانین نباید به صورت گزینشی اعمال شوند یا طبق خواسته‌های شخصی کنار گذاشته شوند. نباید اجازه داد که سازمان ملل به ابزاری نمایشی تبدیل شود یا جهان به وضعیت «قانون جنگل» بازگردد، جایی که قدرت‌های بزرگ به سادگی ضعیف‌ترها را تحت سلطه در می‌آورند.

در نهایت، پیگیری هم‌زمان توسعه و امنیت مسیر واقعی پیش رو را نشان می‌دهد. امنیت و توسعه نباید گزینه‌های ناسازگار با یکدیگر باشند. چین در این راستا تعهدی واقعی برای به اشتراک گذاشتن فرصت‌های مدرنیزاسیون خود با کشورهای منطقه دارد و از این طریق توسعه را به عنوان پایه‌ای محکم برای صلح پایدار فراهم می‌کند.

«پیشنهاد چهار ماده‌ای» ریشه در روح منشور سازمان ملل دارد و با نگرانی‌های مشترک کشورهای منطقه همسو است؛ هر نکته به قلب موضوع می‌پردازد و به هدف اصلی می‌رسد و چارچوبی منسجم و به هم پیوسته برای حل و فصل ایجاد می‌کند. این طرح نه تنها به خواسته‌های امنیتی اصلی همه طرف‌های درگیر در درگیری فعلی می‌پردازد، بلکه از طرز فکر منسوخ بازی‌های با حاصل جمع صفر فراتر می‌رود و به سوی چشم‌انداز جدیدی از امنیت مشترک، جامع، مشارکتی و پایدار اشاره می‌کند  و از این طریق منعکس کننده چشم‌انداز بلندمدت چین به عنوان سازنده صلح است.

اصول نیازمند عملی شدن هستند. تنها دو هفته پیش از مطرح شدن «پیشنهاد چهار ماده‌ای»، دیپلماسی چین گام‌های پیشگیرانه‌ای برداشته و یک «طرح اقدام» مشخص و قابل اجرا ارائه کرده بود. در تاریخ 31 مارس، وزرای امور خارجه چین و پاکستان به طور مشترک «ابتکار پنج ماده‌ای» را برای بازگرداندن صلح و ثبات در مناطق خلیج فارس و خاورمیانه معرفی کردند.

این ابتکار را می‌توان به صورت «اول آتش‌بس، دوم گفتگو و سوم تضمین» خلاصه کرد: «اول آتش‌بس» خواستار توقف فوری خصومت‌ها – فوری‌ترین گام برای کاهش تنش در اوضاع و کاهش فجایع انسانی – است؛ «دوم گفتگو» خواستار آغاز سریع مذاکرات صلح – تنها راه مشروع برای حل اختلافات و دستیابی به صلح پایدار – است؛ و «سوم تضمین» خواستار تضمین ایمنی اهداف غیرنظامی، امنیت خطوط کشتیرانی و اولویت منشور سازمان ملل است. این سه «تضمین» – که به ترتیب به حفاظت از غیرنظامیان، جریان بدون مانع شریان‌های حیاتی اقتصاد جهانی و شالوده نظم بین‌المللی می‌پردازند – مستقیماً چندین نقطه درد بحران کنونی را هدف قرار می‌دهند.

«ابتکار پنج ماده‌ای» و «پیشنهاد چهار ماده‌ای» یک محور استراتژیک هماهنگ را تشکیل می‌دهند: اولی به عنوان نقشه راهی برای اقدامات مشخص عمل می‌کند، در حالی که دومی به عنوان ستاره راهنما برای اصول اساسی عمل می‌کند – دو عنصری که ذاتاً به هم مرتبط و تقویت‌کننده یکدیگر هستند. این امر به خوبی نشان می‌دهد که حمایت چین از صلح هرگز صرفاً لفاظی نیست؛ بلکه شامل تعامل فعال با جامعه بین‌المللی برای تدوین راه‌حل‌های ملموس است – ایجاد بسترها، هموار کردن مسیرها و ارائه کالاهای عمومی واقعاً مؤثر برای پیشبرد میانجیگری، مصالحه و پیشرفت گفتگو.

موضع و رویکرد چین در قبال خاورمیانه ثابت مانده است: چین در بلوک‌های سیاسی شرکت نمی‌کند و به دنبال حوزه‌های نفوذ نیست؛ بلکه به طور قاطعانه به عنوان نگهبان صلح عمل می‌کند. چین از گفتگو به جای رویارویی و مشارکت به جای اتحاد حمایت می‌کند. این کشور به عنوان یک شریک قابل اعتماد برای توسعه عمل کرده و از فرصت‌های به‌وجود آمده توسط نوسازی داخلی خود برای کمک به کشورهای خاورمیانه در حل چالش‌های پیچیده امنیتی و توسعه‌ای استفاده می‌کند. علاوه بر این، چین به عنوان مدافع نظم بین‌المللی ایستاده و به اصول منشور سازمان ملل پایبند است و قاطعانه با هرگونه اقدام سلطه‌جویانه‌ای که حاکمیت کشورهای دیگر را نقض می‌کند، مخالفت می‌کند.

در دنیای امروز که تغییر و آشفتگی به طور جدایی‌ناپذیری در هم تنیده شده‌اند، نقاط اشتعال درگیری در خاورمیانه به نقاط کانونی امنیت جهانی تبدیل شده‌اند.
پیشنهادها و ابتکارات چین ناشی از اعتماد به نفس ناشی از پایبندی به اصول، صداقت نشان داده شده در ارائه راه حل ها و – بالاتر از همه – حس مسئولیتی است که در حفظ عدالت به عهده گرفته شده است.