صلح خاورمیانه؛ ضرورت اعتمادسازی آمریکا به‌جای اعتمادسوزی

این اقدام که بلافاصله پس از ناکامی روز اول تلاش‌های دیپلماتیک در پایتخت پاکستان صورت گرفت، بیم آن را ایجاد می‌کند که اندک فضای مثبت باقی‌مانده برای گفت‌وگو نیز از بین برود؛ همچنین این نوع موضع گیری می تواند نشان‌دهنده آمادگی واشنگتن برای بازگشت به ابزارهای نظامی و قهری به‌جای مذاکرات معنادار باشد.

با توجه به عمیق بودن اختلافات و شکاف میان واشنگتن و تهران که ریشه در دهها سال خصومت، اختلافات دیرینه و بی‌اعتمادی دارد، به نتیجه نرسیدن مذاکرات در همان روز اول نشست اسلام آباد چندان هم دور از انتظار نبود. بعید بود که صرفا یک نشست یک جلسه ای بتواند چنین اختلافات بنیادینی را حل کند یا به توافقی معنادار منجر شود. اما فقدان پیشرفت فوری نباید توجیهی برای توسل به زور و اتخاذ فوری مواضع سرسختانه و قهری قلمداد شود. تلاش برای گرفتن امتیاز از طریق زور و اجبار، به‌جای پر کردن شکاف‌ها، ممکن است به اتخاذ مواضع سرسختانه‌تر و دورتر شدن از ساحل ثبات و آرامش منجر شود.

تهدید به اقدام نظامی، به‌ویژه در زمان آتش‌بس، خطر تعمیق بی‌اعتمادی، تقویت مواضع تندروها و کاهش فضای گفتگوهای سازنده را به همراه دارد. برخی گزارش‌ها حاکی است که دونالد ترامپ رئیس‌جمهوری آمریکا، در حال بررسی ازسرگیری حملات محدود علیه ایران است. در صورت عملی شدن این حملات، تنها باعث تشدید بیشتر بحران خواهد شد.

با توجه به عمق بی‌اعتمادی، دست زدن به اقدامات قهری و توسل به زور بعید است که نتایج معناداری به همراه داشته باشد. در عوض، این اقدامات همان شک و تردیدی را که مدت‌هاست بر روابط پرتنش ایران و آمریکا سایه افکنده است، تقویت کرده و چشم‌اندازها و روزنه‌های امید شکنند برای مذاکره را حتی تیره‌تر می‌کند.

ادامه جنگ، تبعات زیادی هم برای جامعه جهانی خواهد داشت. هفته‌ها رویارویی نظامی، بازارهای جهانی انرژی را مختل کرده است. هم‌زمان، فرصت‌ها برای گشایش‌های دیپلماتیک که از طریق میانجی‌گری چندین کشور به دست آمده بود، در خطر شکست قرار دارد.

دیپلماسی تنها راه عملی برای رهایی از آتش این جنگ است. همان‌طور که محمدباقر قالیباف رئیس مجلس ایران رئیس هیات مذاکره کننده ایرانی تأکید کرد، تنها راه خروج ایالات متحده از وضعیت فعلی، جلب اعتماد ملت ایران است.

برای عبور از یک آتش‌بس شکننده به سمت صلحی پایدارتر، واشنگتن باید رویکرد متناقضِ «مذاکره هم‌زمان با افزایش فشار» را کنار بگذارد. آنچه مورد نیاز است، تداوم، خویشتنداری و تعهدی صادقانه به بازسازی اعتماد است و بدون این موارد، چشم‌انداز ثبات پایدار، همچنان تیره و تار خواهد بود.