اروپا در جستجوی ثبات در تنگه هرمز؛ فاصله‌گیری از محاصره آمریکایی

اوایل روز دوشنبه، کی‌یر استارمر، نخست‌وزیر بریتانیا، اعلام کرد که این کشور از پیشنهاد دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، برای محاصره تنگه هرمز حمایت نخواهد کرد. این موضع‌گیری نشان‌دهنده تمایل اروپا به بازگشایی آبراه هرمز است، در حالی که از پیروی کامل از رویکرد واشنگتن خودداری می‌کند.

استارمر در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی اظهار کرد که علی‌رغم «فشار قابل توجه»، بریتانیا به جنگی که در منافع ملی‌اش نیست کشیده نخواهد شد. امانوئل ماکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، نیز اعلام کرد که کشورش و بریتانیا قصد دارند کشورهای مایل به مشارکت در مأموریت صلح‌آمیز و چندملیتی برای آزادسازی تردد کشتیرانی در تنگه هرمز را گرد هم آورند. ماکرون تأکید کرد که این مأموریت صرفاً تدافعی خواهد بود و از طرفین درگیر در جنگ‌های منطقه‌ای دور خواهد ماند.

نگرانی مشترک، خطوط متفاوت

بریتانیا سعی کرده است بین حمایت دفاعی و درگیری تهاجمی تمایز قائل شود. استارمر به‌طور صریح اعلام کرد که بریتانیا از حمایت حملات تهاجمی یا محاصره خودداری می‌کند.

فرانسه نیز موضعی روشن‌تر در این زمینه اتخاذ کرده است. پاریس از آغاز درگیری‌ها در مورد عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل مشورت نکرده و از آن‌ها فاصله گرفته است. ماکرون گفت استفاده از زور برای «آزاد کردن» تنگه هرمز غیرواقعی است .

ایتالیا نیز از موضع کلی اروپا حمایت کرده است. رم از آزادی ناوبری و تردد امن تجاری حمایت کرده، اما بر لزوم کاهش تنش‌ها و پیگیری دیپلماسی تأکید دارد. وزارت خارجه ایتالیا اعلام کرده است که هرگونه مشارکت در یک ابتکار گسترده‌تر نیازمند قطعنامه‌ای روشن از سوی سازمان ملل است.

پرتغال از آزادی ناوبری، آتش‌بس و تلاش‌های دیپلماتیک حمایت کرده، اما از مشارکت در درگیری نظامی خودداری کرده است. لیسبون به آمریکا اجازه داده است از پایگاه هوایی لژس برای پشتیبانی لجستیکی استفاده کند، اما تصریح کرده که در اقدام نظامی در خاورمیانه شرکت نخواهد کرد.

هلند نیز گزینه‌های خود را باز گذاشته، اما هنوز به رویکرد واشنگتن پایبند نشده است. وزیر دفاع هلند اظهار داشت که کشورش با متحدان خود در حال بررسی گزینه‌های نظامی برای کمک به بازگرداندن کشتیرانی است، اما هیچ تصمیم قطعی گرفته نشده است.

از شمال اروپا، رئیس‌جمهور فنلاند نیز در روز دوشنبه گفت که نمی‌تواند پیش‌بینی کند جنگ در هرمز به کجا خواهد انجامید و ابراز امیدواری کرد که آتش‌بس دوام بیاورد.

دیپلماسی به جای محاصره نظامی

واکنش اروپا به بحران هرمز بیشتر به‌سمت دیپلماسی، هماهنگی چندجانبه و ترتیبات امنیتی محدود متمرکز بوده است.

ایان بگ، استاد مدرسه اقتصاد و علوم سیاسی لندن، به شینهوا گفت بریتانیا تلاش کرده است رهبری دیپلماتیک را در این بحران بر عهده گیرد و کشورهای اروپایی و حاشیه خلیج فارس را گرد هم آورد. بگ همچنین از نارضایتی آشکار کشورهای اروپایی از ایالات متحده خبر داد.

ایان اسکات، کارشناس سیاست آمریکا در دانشگاه منچستر، نیز تأکید کرد که بریتانیا در تلاش است تا هم‌پیمانان اروپایی را بر یک خط واحد نگه دارد: تنگه هرمز باید باز باشد، زیرا بسته شدن آن به همه آسیب می‌زند.

فرانسه نیز اقدام دیپلماتیک گسترده‌تری را دنبال کرده است. ماکرون در تماس تلفنی با رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، تأکید کرده که برای دستیابی به یک راه‌حل پایدار باید تلاش دیپلماتیک به‌طور جدی ادامه یابد.

شکاف سیاسی و نگرانی‌های اقتصادی

فرانسه همچنین تأکید کرده است که عدم پیوستن به آمریکا در جنگ هرمز نمایانگر شکاف فزاینده‌ای است که از دوران بحران عراق در سال ۲۰۰۳ تاکنون عمیق‌تر شده است. این شکاف سیاسی بیشتر به منافع مادی و نگرانی‌های اقتصادی مربوط می‌شود.

در ایتالیا، جورجا ملونی، نخست‌وزیر، هشدار داد که اگر ایران بتواند عوارض ترانزیتی اضافی از تنگه هرمز دریافت کند، این اقدام می‌تواند «پیامدهای اقتصادی پیش‌بینی‌نشده» برای اروپا داشته باشد.

در بوسنی و هرزگوین، تحلیلگران اقتصادی این بحران را «مسئله‌ای انرژی و در نتیجه اقتصادی» دانسته و از افزایش قیمت نفت و تأثیرات آن بر تورم و رقابت‌پذیری اقتصادی سخن گفته‌اند.

نگرانی‌های استراتژیک و حقوقی اروپا

در کنار مسائل اقتصادی، عوامل حقوقی و استراتژیک نیز در احتیاط اروپا نقش دارند. جان برایسون، استاد دانشگاه بیرمنگام، معتقد است که استارمر نمی‌خواهد بریتانیا در اقداماتی که می‌تواند به‌عنوان عملیات نظامی تهاجمی در نظر گرفته شود، مشارکت کند.

تفاوت در واکنش‌ها و پیروی از واشنگتن

خویشتن‌داری اروپا نشان‌دهنده نگرانی‌های بیشتر است. بگ معتقد است که بریتانیا و سایر کشورهای اروپایی بیشتر نگران محدودیت‌های ناوبری در تنگه هرمز هستند، اما این نگرانی بیشتر جنبه اقتصادی دارد، چرا که این محدودیت‌ها می‌تواند به افزایش قیمت انرژی و بازگشت تورم منجر شود.

در نهایت، استکیچ، پژوهشگر ارشد صربستانی، تأکید کرد که واکنش اروپا به بحران هرمز نشان‌دهنده تنش میان ارزش‌های اعلامی و منافع مادی است. اروپا نتوانسته است با هزینه کم اختلال در نفت ایران را جذب کند و از بی‌ثباتی در منطقه نگران است.