بهای سنگین تنش اقتصادی با چین

به همین دلیل، تغییر اخیر موضع ژاپن در قبال چین را نباید فقط یک پیام سیاسی دانست. در سطحی عمیق‌تر، این تحول یک واکنش اقتصادی است که نشان می‌دهد بازیگران اصلی صنعتی ژاپن در حال بازنگری در موقعیت خود در همکاری و رقابت با چین هستند.

برای دهه‌ها، بخش تولید ژاپن در بسیاری از حوزه‌های پیشرفته، جایگاهی نزدیک به انحصار داشت، اما این برتری به‌تدریج در حال کاهش است.

یک دهه پیش، حتی زمانی که محصولات در چین تولید می‌شد، تجهیزات پیشرفته مورد استفاده برای تولید آن‌ها اغلب از ژاپن تأمین می‌شد. امروز این وضعیت تغییر کرده است. تجهیزات ژاپنی همچنان حضور دارند، اما دیگر بدون رقیب نیستند. ماشین‌آلات ساخت داخل چین نه تنها از نظر مقیاس رشد کرده‌اند، بلکه در برخی موارد در دقت و عملکرد نیز از نمونه‌های ژاپنی پیشی گرفته‌اند. شکاف فناوری که زمانی پایه برتری صنعتی ژاپن بود، کاهش یافته و در برخی حوزه‌ها حتی معکوس شده است.

این تغییر در سطح محصولات نهایی نیز دیده می‌شود. شرکت‌های خودروسازی چینی مانند BYD  در برخی بازارها از برندهای باسابقه ژاپنی مانند تویوتا پیشی گرفته‌اند. برای صنایع اصلی ژاپن، این وضعیت به معنای از دست رفتن بخشی از جایگاه ساختاری است.

در برابر این تحولات، پرسش اصلی برای ژاپن نحوه مواجهه با این وضعیت است. واکنش ژاپن بیشتر جنبه احساسی دارد: اگر همکاری نتواند روند نزولی را متوقف کند، تعمیق تعامل نیز معنا و کارکرد خود را از دست می‌دهد.

این وضعیت بیانگر نوعی ناامیدی است و به همین دلیل می‌تواند پیامدهای پرهزینه‌ای داشته باشد. اگر ژاپن به مسیر کنونی و موضع منفی فزاینده نسبت به چین ادامه دهد، احتمال اقدامات متقابل از سوی پکن افزایش می‌یابد. چنین روندی مستقیماً بر اقتصاد ژاپن اثر خواهد گذاشت؛ وابستگی صادراتی به بازار چین تحت فشار قرار می‌گیرد و زنجیره‌های تأمین که به‌طور گسترده با چین درهم‌تنیده‌اند، با اختلال مواجه می‌شوند.

در بلندمدت، کاهش تعامل با چین به معنای فاصله گرفتن از یکی از پویاترین اکوسیستم‌های صنعتی جهان است و این موضوع می‌تواند توان ژاپن برای باقی ماندن در مرزهای فناوری را محدود کند.

این وضعیت زمانی روشن‌تر می‌شود که با آلمان مقایسه شود. آلمان در برابر فشارهای مشابه، به‌جای عقب‌نشینی، به سمت تعامل بیشتر با چین حرکت کرده و آن را نه تهدید، بلکه عرصه‌ای رقابتی برای حضور فعال می‌داند. همان‌طور که مدیران مرسدس بنز اشاره کرده‌اند، «لیگ قهرمانان» صنعت خودرو اکنون در چین قرار دارد و حفظ رقابت‌پذیری نیازمند تعهد بیشتر به این بازار است.

این تفاوت رویکردها نشان‌دهنده واکنش‌های متفاوت به یک واقعیت مشترک است.

در این چارچوب، بهایی مهم است که در صورت تبدیل کاهش اعتماد مقطعی به یک رویکرد راهبردی بلندمدت پرداخت می‌شود. اینکه این هزینه تا چه اندازه افزایش یابد، در نهایت به تصمیمی بستگی دارد که ژاپن هنوز به‌طور کامل اتخاذ نکرده است.