شرکت‌های خصوصی، کلید حیات اقتصادی پویای چین

به گزارش رویداد روز، این نوع گذر از یک کارگاه ساده به یک گروه صنعتی مدرن و پیشگام در جهان، در چین تنها مربوط به «نان» و شرکت «چینت» او نیست.

در چین به مجموعه شرکت «چینت» و دیگر شرکت‌های مشابه، «شرکت‌های خصوصی» یا «شرکت‌های غیردولتی» (شرکت‌های بدون سهام دولتی و خارجی) گفته می‌شود. شاید بپرسید که چرا در کشوری مثل چین که نظام اقتصادی عمدتا دولتی دارد، این همه شرکت‌های خصوصی فعال هستند و چه نقشی در اقتصاد ملی چین ایفا می‌کنند.

می‌توان با آمارهای زیر به این سئوال جواب داد: سهم شرکت‌های خصوصی در عرصه‌های مالیات، ارزش تولید ناخالص داخلی، نوآوری فناورانه، اشتغال‎‌زایی و تعداد کلی شرکت‌های ثبت شده چین به ترتیب به بیش از 50 درصد، 60 درصد، 70 درصد، 80 درصد و 90 درصد رسیده است.

شی جین‌پینگ رئیس جمهوری خلق چین درباره اهمیت شرکت‌های خصوصی برای اقتصاد کشور گفته است: «سهم شرکت‌های خصوصی در توسعه اقتصادی کشور و خلق معجزه اقتصادی چینی، انکار نشدنی است.» البته هم می‌توان به استناد به یک ارزیابی مختصرتر «شی» نقش این شرکت‌های را توصیف کرد مبنی بر آنکه «شرکت‌های غیردولتی و کارآفرینان بخش خصوصی “از خودمان” هستند.»

عکس: دیدار شی جین‌پینگ با نمایندگان کارآفرینان بخش خصوصی در 17 فوریه 2025 در پکن

عکس: شرکت‌های خصوصی چین در زمینه‌های مختلف اقتصادی و اجتماعی چین مانند اشتغال‌زایی، پاسخگویی به نیازهای روزمره مردم و نوآوری فناورانه و انواع دیگر نوآوری، نقش چشمگیری ایفا می‌کنند. تصویر سمت چپ بالا ربات «تیان‌گونگ» است که در نخستین دوره مسابقات جهانی ربات‌های انسان‌نما قهرمان شد؛ تصویر سمت راست بالا یک پهپاد در حال تحویل غذای بیرون‌بر است؛ تصویر سمت چپ پایین یک مغازه با سبک سنتی چینی است؛ و تصویر سمت راست پایین عروسک محبوب لابوبو است که در سراسر جهان محبوبیت دارد.

صرف نظر از نقش مهم کنونی این شرکت‌ها، با مرور تاریخ توسعه آنها می توانیم دریابیم که در اواسط قرن گذشته میلادی، یعنی پیش از آغاز اجرای سیاست «اصلاحات و گشایش» در دسامبر سال 1978، نظام اقتصادی دولتی به عنوان یگانه نظام اقتصادی چین بر این کشور حاکم بود که بر اساس آن، همه فعالیت‌های اقتصادی طبق برنامه‌های لازم‌الاجرای دولت انجام می‌شد. در چارچوب این نظام اقتصادی، کارآفرینان بخش خصوصی به عنوان «سرمایه‌داران» شناخته می‌شدند و از منظر جایگاه سیاسی و اقتصادی، به حاشیه رفته و سهم ناچیزی در اقتصاد ملی داشتند.

دو عکس‌ فوق به ترتیب مربوط به شرکت «چینت» در دهه 80 قرن گذشته و سال 2024 است. این شرکت که پس از 40 سال توسعه به شرکتی پیشگام در عرصه مدیریت انرژی هوشمند در سطح جهان تبدیل شده است، اکنون صاحب حق اختراع بیش از 800 فناوری است.

اما پس از آغاز اجرای سیاست «اصلاحات و گشایش» در سال 1978 طبق حکم «دنگ شیائو‌پینگ»، محدودیت‌های توسعه شرکت‌های خصوصی به تدریج لغو شده، با این حال، هنوز این شرکت‌ها به عنوان «مکمل مفید و عوامل ضروری برای شرکت‌های دولتی» معرفی می‌شدند.

این وضعت، تا زمان پررنگ‌تر شدن نقش این شرکت‌ها در خلق ثروت و ارتقای جایگاه آنها در جامعه بود که آنها در جامعه شناخته شده و به عنوان «بخش مهمی از اقتصادی بازار سوسیالیستی» معرفی شدند. به عبارت دیگر، شرکت‌های خصوصی در چین به رسمیت شناخته شدند.

با این حال، پیشرفت بخش خصوصی چین متوقف نشد. با چشمگیرتر شدن سهم آن در اقتصاد ملی، دولت چین با انتشار تعریف رسمی مبنی بر آنکه «هر دو اقتصاد دولتی و غیردولتی از اجزاء مهم اقتصاد بازار سوسیالیستی چین هستند»، جایگاه بخش خصوصی را به جایگاهی برابر با اقتصاد دولتی ارتقا داده است.

پس از ورود چین به «عصر جدید»، این تعریف از نظام اقتصادی بنیادین چین، در قانون اساسی کشور و منشور حزب حاکم نیز گنجانده شده‌است.

عکس: پرتاب موفق موشک چندبارمصرف «جو‌چویه-3» توسط شرکت «لندسپیس» (LANDSPACE)، نخستین شرکت خصوصی چین در عرصه اکتشاف فضایی

شی جین‌پینگ رهبر کنونی چین به اقتصاد خصوصی و کارآفرینان بخش خصوصی اهمیت زیادی قائل است و بر این باور است که «حیات پویای بازار از انسان به ویژه کارآفرینان و روحیه آنها سرچمه می‌گیرد.»

«شی» در 30 سال پیش، زمانی که در یک شهرستان کوچک استان «هه‌بی» در شمال چین مسئول امور مربوط به «اصلاحات» بود، برای ترویج توسعه بخش خصوصی اقتصاد، حتی به راهکارهایی مانند بازاریابی برای مخترعان فناوری و محصولات جدید بخش خصوصی، در نظر گرفتن جایزه ویژه برای صاحبان کسب‌وکار پیشگام و متقاعد کردن کشاورزان و  مرغداران برجسته برای مدیریت شرکت روی آورده است.

«شی» در زمانی که در استان «فوجیان» واقع در جنوب شرق چین کار می کرد، هفت بار از شهرک «جین جیانگ» بازدید کرد و تجربیات توسعه بخش خصوصی آن را جمع‌بندی کرده و ترویج داده است. لازم به ذکر است که شهرک «جین جیانگ» یکی از قطب‌های تولید پوشاک ورزشی دنیا است.

عکس: نمایشگاه شرکت پوشاک ورزشی «آنتا» (ANTA)که مرکزش در شهرک «جین جیانگ» قرار دارد

در سال‌های 2018 و 2025 اقتصاد چین دو بار به خاطر عوامل خارجی با چالش جدی روبرو شد که در این مقاطع حساس، «شی» گفتگوهای مخصوصی با نمایندگان شرکت‌های خصوصی به منظور حل مشکلات آنها، تقویت اعتماد‌به‌نفس آنها و تشویق آنها به ادامه کار و تقویت نوآوری، برگزار کرد.

چین در 20 مه 2025 «قانون حمایت از بخش خصوصی اقتصاد» را به عنوان نخستین قانون اصلی کشور به منظور تحریک توسعه بخش خصوصی اقتصاد ملی به اجرا گذاشت.

از تبدیل «شی» به رهبر چین در سال 2012 به این سو، تعداد شرکت‌های خصوصی چین از 10.85 میلیون به 58 میلیون مورد رسیده است. شی جین‌پینگ گفته است: «شرایط سیاسی، اقتصادی و اجتماعی کنونی برای توسعه بخش خصوصی بسیار مفید است، بنابراین زمان خودنمایی شرکت‌های خصوصی و کارآفرینان بخش خصوصی فرا رسیده است.»

با توجه به آنکه «شی» شرکت‌های خصوصی و کارآفرینان بخش خصوصی را با عنوان «از خودمان» معرفی کرده است، لازم به توضیح است که به زبان چینی، «از خودمان» به معنای متحدان سیاسی نیست، بلکه بیشتر این منظور را می رساند که دولت به شرکت‌های خصوصی اعتماد می کند و در مقابل، این شرکت‌ها نیز مسئولیت‌های بیشتری برعهده می‌گیرند و سهم بیشتری در توسعه اقتصادی، اشتغال‌زایی، نوآوری و تضمین ثبات اجتماعی را دارا خواهند بود.

به عبارت عمیق‌تر، این وصف که «شرکت‌های خصوصی از خودمان هستند» ، نشانگر ویژگی‌های تمدن چین در عرصه تجارت است، یعنی آن نوعی بازتاب اندیشه‌های کنفوسیوس در عرصه تجارت است که بر اساس آن، شرکت‌های خصوصی نه‌تنها سودآور هستند، بلکه طبق معیارهای اخلاقی مکتب کنفوسیوس، هم باید به کل کشور برسانند و با کسب‌وکارهای خود، به نیازهای کشور پاسخ دهند.

عکس: فروش پرتقال بومی جنوب استان «جیانگ شی» به روش پخش زنده در پلتفرم تجارت الکترونیک در دهکده «شیائو‌کوتیان» شهرستان «گان جو»

عکس: نمای کامل کارخانه شرکت خودروسازی چینی BYD در شهر کاماساری ایالت باهیا برزیل

هنگامی که زنجیره‌های صنعتی جهانی براثر درگیری‌های ژئوپلیتیکی و افزایش موانع فناورانه مصنوعی، در حال شکست هستند و کشورهای در حال توسعه با مشکلات دوگانه «عدم دسترسی به صنعتی شدن» و «ضعف در نوآوری» روبرو هستند، شرکت‌های چینی با تکیه به خرد منحصربه‌فرد شرقی «اشتراک فناوری و ساخت مشارکتی اکولوژی»، راهکارهای قابل تکثیر را برای پرکردن شکاف شمال و جنوب در زمینه توسعه، ارائه داده و مسیرهای جدید صنعتی‌سازی و مدرن‌سازی را برای کشورهای در حال توسعه گشوده‌اند.