آیا «آسیا-اقیانوسیه‌سازی» ناتو می‌تواند بقای این ائتلاف را تضمین کند؟

به گزارش رویداد روز، ناتو، به عنوان یک اتحاد امنیتی منطقه‌ای میان کشورهای اروپا و آمریکای شمالی، در سال‌های اخیر به‌طور فزاینده‌ای فراتر از محدوده جغرافیایی پیمان خود عمل کرده و دامنه نفوذش را به منطقه آسیا-اقیانوسیه گسترش داده است. در پس این روند، نه‌تنها ادامه راهبرد «هند-اقیانوسیه» دولت پیشین آمریکا با هدف مهار چین دیده می‌شود، بلکه نوعی بحران هویتی و نگرانی استراتژیک در برابر تغییرات نظم جهانی نیز قابل مشاهده است.

این سفر در شرایطی انجام شد که پایه‌های ناتو به عنوان یک اتحاد فراآتلانتیکی با شکاف‌های رو به افزایش روبه‌روست. ایالات متحده به عنوان ستون اصلی نظامی و مالی این ائتلاف، رفتاری غیرقابل پیش‌بینی‌تر پیدا کرده است؛ از اختلاف با متحدان اروپایی بر سر مسائل امنیتی گرفته تا تهدیدهای مکرر درباره خروج از ناتو و سفر «فوری» مارک روته، دبیرکل ناتو، به واشنگتن در هفته گذشته که همگی نشان‌‌دهنده شدت گرفتن تنش‌های داخلی این ائتلاف است.

جائو جون‌جیه، پژوهشگر ارشد مؤسسه مطالعات اروپایی در آکادمی علوم اجتماعی چین، در گفت‌وگو با گلوبال تایمز گفته است اعضای اروپایی ناتو تلاش می‌کنند از طریق چنین سفرهایی، هم انسجام درونی ائتلاف را تقویت کنند و هم ارزش آن را برای آمریکا بالا ببرند، در حالی که همزمان به دنبال مسیرهای جایگزین برای حفظ همکاری‌های امنیتی در صورت کاهش نقش واشنگتن هستند.

این رویکرد دوگانه در برنامه این هیئت نیز دیده می‌شود. مقام‌های ناتو گفته‌اند قصد دارند از تجربه ژاپن در حفظ روابط پایدار با آمریکا، در کنار سازگاری با تغییرات سیاستی واشنگتن، «درس بگیرند». همچنین برنامه این سفر شامل بازدید از صنایع دفاعی در سئول و یک پایگاه نظامی آمریکا در توکیو است؛ اقدامی که نشان می‌‌دهد هدف، استفاده از کره جنوبی و ژاپن به عنوان محورهای استراتژیک منطقه‌ای برای گسترش همکاری‌های دفاعی و افزایش نقش ناتو در امنیت فرامنطقه‌ای است.

با این حال، پرسش اصلی همچنان باقی است: آیا یک ائتلاف با پایه‌های متزلزل می‌تواند با گسترش جغرافیایی، بقای خود را حفظ کند؟

بحران کنونی ناتو صرفاً نتیجه سیاست‌های آمریکا نیست، بلکه بازتابی از تضادهای ساختاری عمیق این ائتلاف است که پس از پایان جنگ سرد شکل گرفته‌اند. منطق امنیت جمعی آن که بر پایه تقابل بلوکی بنا شده، روزبه‌روز با منافع متنوع اعضا در جهان چندقطبی و روندهای جدید جهانی ناسازگارتر می‌شود. اختلافات بر سر تقسیم هزینه‌ها، اولویت‌های امنیتی و برداشت از تهدیدها در میان اعضا افزایش یافته و شکاف فرا آتلانتیکی در موضوعاتی مانند درگیری‌های خاورمیانه، این تنش‌ها را آشکارتر کرده است.

در چنین شرایطی، تلاش ناتو برای انتقال بخشی از این تنش‌ها به بیرون از منطقه و پیشبرد «آسیا-اقیانوسیه‌سازی» با توجیه مقابله با «تهدید چین و روسیه»، در واقع ادامه منطق جنگ سرد و گسترش تقابل بلوکی به مناطق دیگر است. در حالی که انسجام داخلی این ائتلاف با چالش جدی روبه‌روست، این رویکرد نه بحران اصلی ناتو را حل می‌کند و نه می‌تواند دیگر مناطق را به پذیرش هزینه‌های آن متقاعد کند.

لو چائو، استاد آکادمی علوم اجتماعی لیائونینگ، نیز معتقد است به‌جز ژاپن که تلاش می‌کند از ناتو برای گسترش محدودیت‌های دفاعی خود استفاده کند، بیشتر کشورهای آسیا-اقیانوسیه نسبت به این روند محتاط و بدبین هستند. به گفته او، بحران‌های اوکراین و خاورمیانه پیش‌تر ضعف مدل تقابلی امنیت جمعی ناتو را نشان داده و خطر تشدید تنش در این منطقه را برجسته کرده است.

در حالی که اقتصاد آسیا-اقیانوسیه یکی از موتورهای اصلی رشد جهانی محسوب می‌شود، اولویت واقعی کشورهای منطقه ثبات و همکاری است، نه تقابل‌های بلوکی.

با وجود اینکه آمریکا همچنان احتمال کاهش تعهدات خود در ناتو را مطرح می‌کند، کشورهای اروپایی در حال طراحی یک الگوی جایگزین موسوم به «ناتوی اروپایی» هستند که در آن مسئولیت‌های بیشتری بر عهده اروپا گذاشته می‌شود. با این حال، چه این طرح اروپایی باشد و چه تلاش برای «ناتوی آسیا-اقیانوسیه»، این ابتکارها بیش از آنکه راه‌‌حل باشند، تلاشی برای حفظ ساختاری هستند که ریشه در دوران جنگ سرد دارد و اکنون با چالش‌های جدی بقا مواجه شده است.