سرنوشت تنگه هرمز بعد از «محاصره» آمریکا

این موضوع سه سوال را مطرح می‌کند: وضعیت فعلی در تنگه هرمز چگونه است؟ تردد کشتیرانی در این تنگه از زمان آغاز درگیری تا چه حد کاهش یافته است؟ و بن‌بست موجود به چه وضعیتی منجر خواهد شد؟

** وضعیت فعلی تنگه هرمز چگونه است؟

فرماندهی مرکزی ایالات متحده روز سه‌شنبه اعلام کرد که در 24 ساعت اول هیچ کشوری محاصره آمریکا را نقض نکرده است و افزود که شش کشتی تجاری به دستور آمریکا به سمت یک بندر ایرانی در دریای عمان بازگشته‌اند. بیش از 10 ناو جنگی و ده‌ها فروند هواپیما برای اجرای محاصره به کار گرفته شده‌اند.

یک روز قبل از اعلام سنتکام، دونالد ترامپ، رئیس‌ جمهوری آمریکا گفت که واشنگتن از ساعت 10 صبح به وقت شرقی (14:00 به وقت گرینویچ) روز دوشنبه، محاصره تمام کشتی‌هایی که وارد یا خارج از بنادر ایران می‌شوند را آغاز خواهد کرد. رسانه‌های بین‌المللی این حرکت آمریکا را اقدامی برای قطع صادرات نفت ایران و تحت فشار گذاشتن تهران برای امتیازگیری از جمله بازگشایی تنگه هرمز، تلقی کردند.

با این حال، این آبراه روز سه‌شنبه به طور کامل بسته نشد. رویترز به نقل از داده‌های کشتیرانی و تحلیل ردیابی کشتی‌ها گزارش داد که حداقل هشت فروند کشتی در آن روز از تنگه هرمزعبور کرده‌اند. سه فروند از این کشتی‌ها دارای روابط تجاری قبلی با ایران بودند، اما در آن زمان به سمت بنادر ایران حرکت نمی‌کردند یا از آن‌ها خارج نمی‌شدند و در نتیجه مشمول محاصره نبودند.

** تردد کشتی‌ها چگونه تغییر کرده است؟

از زمانی که ایالات متحده و اسرائیل حملات نظامی خود را به ایران در 28 فوریه آغاز کردند، ایران عملاً این تنگه را بسته و از تردد کشتی‌های مرتبط با طرف‌های متخاصم از طریق این آبراه جلوگیری کرده است.

داده‌های شرکت تحلیل کشتیرانی «کپلر» نشان می‌دهد که بین 28 فوریه و 12 آوریل، مجموعاً 279 فروند کشتی از تنگه عبور کرده‌اند. درحالی که پیش از درگیری، تنها در یک روز، بیش از 130 فروند کشتی از تنگه عبور می‌کردند. از زمان آغاز جنگ، میانگین تردد روزانه کشتی‌ها از تنگه هرمز بیش از 95 درصد کاهش یافته است.

آتش‌بس دو هفته‌ای پس از توافق ایالات متحده و ایران، از چهارشنبه هفته گذشته اجرایی شد. اما ایران با اشاره به ادامه حملات هوایی اسرائیل به لبنان و چشم‌پوشی واشنگتن از عدم توجه اسرائیل به آتش‌بس، محدودیت‌ها را در تنگه پس از آتش‌بس نیز همچنان حفظ کرده است.

داده‌های کپلر نشان داد که 45 فروند کشتی بین روزهای چهارشنبه گذشته و یکشنبه از تنگه هرمز عبور کرده‌اند که نشان می‌دهد تردد کشتی‌ها پس از آتش‌بس تا حدودی افزایش یافته اما هنوز بسیار کمتر از سطح قبل از جنگ است.

**مرحله بعدی چیست؟

دور مذاکرات آخر هفته گذشته بین هیات‌های آمریکایی و ایرانی در پایتخت پاکستان، بدون نتیجه به پایان رسید. روز چهارشنبه منابع خبری گزارش دادند که دو طرف درحال برنامه‌ریزی برای دور دیگری از گفت‌وگوها را اواخر همین هفته در پاکستان هستند.

ترامپ نیز روز سه‌شنبه همین هفته اشاره کرد که واشنگتن و تهران می‌توانند ظرف دو روز آینده به میز مذاکره بازگردند. او به روزنامه نیویورک پست گفت که «ممکن است ظرف دو روز آینده اتفاقی رخ دهد» و این سخنان نشان می‌دهد که واشنگتن برای از سرگیری مذاکرات آماده است.

تحلیلگران مسائل خاورمیانه معتقدند که ایالات متحده ممکن است فعلاً از شروع دوباره یک رویارویی نظامی بزرگ خودداری کند اما در عین حال ممکن است اقدامات محدودی مانند محاصره دریایی را برای حفظ فشار بر تهران با هدف پیشبرد مذاکرات انجام دهد.

تحلیلگران می‌گویند که هر دو طرف هزینه بالای یک جنگ گسترده‌تر را درک می‌کنند، اما ایران مایل نیست بدون احقاق حقوق ملت، از مواضع خود عقب‌نشینی کنند. به گفته برخی تحلیلگران، ممکن است وضعیت به همان صورت رویارویی نظامی محدود به موازات تماس‌های دیپلماتیک مستمر باقی بماند، زیرا هر دو طرف به دنبال دستیابی به موقعیتی قوی‌تر، پیش از دور بعدی مذاکرات هستند.